ఇల్లు పెద్దదవుతోంది… కుటుంబం చిన్నదవుతోందా?

ఒకప్పుడు భారతీయ కుటుంబ వ్యవస్థ ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది. “మాతృదేవో భవ… పితృదేవో భవ…” అనే భావన కేవలం శ్లోకాల్లో కాదు, ప్రతి ఇంటి జీవన విధానంలో కనిపించేది. పెద్దలను గౌరవించడం సంస్కారం… తల్లిదండ్రులను చూసుకోవడం బాధ్యత… వృద్ధుల మాట వినడం ధర్మం అని భావించేవారు.

కానీ నేడు సమాజం వేగంగా మారుతోంది. ఇళ్లు పెద్దవవుతున్నాయి… సౌకర్యాలు పెరుగుతున్నాయి… కానీ కుటుంబ బంధాలు మాత్రం క్రమంగా బలహీనపడుతున్నాయనే ఆందోళన పెరుగుతోంది.

వృద్ధుల ఒంటరితనం పెరుగుతోందా?

నేటి జీవితంలో ఉద్యోగాలు, వ్యాపారాలు, విదేశీ ఉపాధి, సాంకేతిక ప్రపంచం మనిషిని ముందుకు తీసుకెళ్తున్నాయి. కానీ అదే సమయంలో తన కుటుంబానికి దూరం చేస్తున్నాయా అనే ప్రశ్న కూడా వినిపిస్తోంది. ముఖ్యంగా వృద్ధుల పరిస్థితి చూసినప్పుడు ఈ ప్రశ్న మరింత గంభీరంగా కనిపిస్తోంది. ఒకప్పుడు ఇంటి కేంద్రబిందువుగా ఉన్న పెద్దలు… ఇప్పుడు ఒంటరితనంతో జీవిస్తున్న సంఘటనలు పెరుగుతున్నాయి.

ఇప్పటి తరం పూర్తిగా తప్పుదారిలో నడుస్తోందా?

దానికి సమాధానం — కాదు.

ప్రస్తుత యువత ఎదుర్కొంటున్న పరిస్థితులు కూడా భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఉద్యోగ పోటీ, ఆర్థిక ఒత్తిడి, విదేశీ జీవితం, చిన్న కుటుంబ వ్యవస్థ, సమయాభావం వంటి అనేక కారణాలు కుటుంబ సంబంధాలపై ప్రభావం చూపుతున్నాయి. ప్రతి పిల్లవాడు తల్లిదండ్రులను నిర్లక్ష్యం చేస్తున్నాడని చెప్పడం అన్యాయం అవుతుంది. ఇంకా ఎంతోమంది యువకులు తమ తల్లిదండ్రుల కోసం కష్టపడుతున్నారు. కానీ సమాజంలో పెరుగుతున్న కొన్ని ఘటనలు మాత్రం కుటుంబ విలువలపై చర్చ అవసరమని సూచిస్తున్నాయి.

వృద్ధాశ్రమాల పెరుగుదల అభివృద్ధి సూచికా… లేక కుటుంబ వైఫల్యమా?

ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం అంత సులభం కాదు.

కొన్ని సందర్భాల్లో వృద్ధాశ్రమాలు అవసరమవుతాయి. వైద్య సేవలు, ప్రత్యేక సంరక్షణ, ఒంటరితనం తగ్గించడం వంటి అంశాల్లో అవి సహాయపడుతున్నాయి. కానీ ప్రేమ, ఆప్యాయత, కుటుంబ అనుబంధానికి ప్రత్యామ్నాయం మాత్రం కావు. వృద్ధులకు కావలసింది కేవలం మందులు కాదు… మనస్ఫూర్తిగా పలికే ఒక మాట కూడా.

మహాత్మా గాంధీ చెప్పిన మాట ఇప్పటికీ ప్రాసంగికమే:

“ఒక దేశపు నాగరికత అక్కడి బలహీనులను ఎలా చూసుకుంటుందో దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది.”

వృద్ధులు భారమా… లేక అనుభవ సంపదా?

వృద్ధులు బలహీనులు కాదు. వారు అనుభవ సంపద. ఒక కుటుంబ చరిత్ర. ఒక తరం నిర్మించిన పునాది. తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లల భవిష్యత్తు కోసం ఎన్నో త్యాగాలు చేస్తారు. తమ కలలు పక్కన పెట్టి పిల్లల కలలను నెరవేర్చడానికి శ్రమిస్తారు. అలాంటి వారిని వృద్ధాప్యంలో ఒంటరిగా వదిలేయడం కేవలం కుటుంబ సమస్య కాదు… అది మానవీయ విలువల ప్రశ్న.

భారతీయ సంస్కృతి క్షీణించిందా?

పూర్తిగా కాదు.

కానీ జీవనశైలి మారింది. సాంకేతికత పెరిగింది. సోషల్ మీడియా మనుషులను ప్రపంచానికి దగ్గర చేసింది. కానీ కొన్నిసార్లు ఇంట్లో ఉన్న మనుషుల మధ్య దూరం కూడా పెంచింది. ఒకే ఇంట్లో ఉన్నా మాట్లాడుకునే సమయం తగ్గిపోతోంది. కుటుంబ సభ్యుల మధ్య భావోద్వేగ బంధాలు బలహీనపడుతున్నాయనే భావన సమాజంలో పెరుగుతోంది.

స్వామి వివేకానంద చెప్పిన మాట గుర్తుకు వస్తుంది:

“జాతి బలాన్ని తెలుసుకోవాలంటే కుటుంబ విలువలను చూడాలి.”

పరిష్కారం ఎక్కడుంది?

అందుకే ఇప్పుడు అవసరమైంది కేవలం ఆర్థిక అభివృద్ధి కాదు… భావోద్వేగ అభివృద్ధి కూడా. పిల్లలకు చిన్నప్పటి నుంచే విలువల విద్య అవసరం. పాఠశాలల్లో మార్కులతో పాటు మానవత్వం కూడా బోధించాలి. కుటుంబంలో పెద్దల అనుభవాలను వినే సంస్కారం పెరగాలి. ప్రభుత్వం కూడా వృద్ధుల ఆరోగ్యం, భద్రత, మానసిక స్థితి, సంక్షేమం వంటి అంశాల్లో మరింత చురుకుగా పని చేయాలి.

డాక్టర్ ఏ.పి.జె. అబ్దుల్ కలాం చెప్పిన మాట ఎంతో అర్థవంతంగా ఉంటుంది:

“కుటుంబం విలువలను నేర్పే మొదటి పాఠశాల.”

చివరికి మనం ఆలోచించాల్సింది ఏమిటి?

నిజమే… సమాజం మారాలంటే కుటుంబం మారాలి. కుటుంబం నిలవాలంటే పరస్పర గౌరవం అవసరం. తల్లిదండ్రులను చూసుకోవడం కేవలం బాధ్యత కాదు… అది మనిషితనానికి ప్రతీక.

ఇప్పటికైనా ప్రతి మనిషి తనను తాను ఒక ప్రశ్న అడగాలి.

మన ఇళ్లలో సౌకర్యాలు పెరుగుతున్నాయా?
లేక మనుషుల మధ్య దూరాలు పెరుగుతున్నాయా?

ఎందుకంటే…

వృద్ధుల కళ్లలో కనిపించే ఒంటరితనం
ఒక కుటుంబం బాధ మాత్రమే కాదు…
భవిష్యత్ సమాజానికి వినిపిస్తున్న మౌన హెచ్చరిక.