“సింధు జలాల ఒప్పందం… శాంతి కోసం తీసుకున్న చారిత్రక నిర్ణయమా? లేక భవిష్యత్తు భారత జలహక్కులపై వ్యూహపరమైన రాజీపడటమా?”
“చరిత్రను విమర్శించడం సులభం… కానీ చరిత్ర చేసిన పొరపాట్ల నుంచి భవిష్యత్తును కాపాడటం నిజమైన బాధ్యత”
“ఒక దేశం తన భవిష్యత్తును కాపాడుకోవాలంటే ముందుగా నీటి హక్కులను కాపాడుకోవాలి” — ఈ మాట నేడు ప్రపంచ రాజకీయాల్లో మరింత స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది. భూమి, సరిహద్దులు, సైన్యం ఎంత ముఖ్యమో… నీరు కూడా అంతే ముఖ్యమైన వ్యూహాత్మక శక్తి. ఒకప్పుడు యుద్ధాలు భూభాగాల కోసం జరిగేవి. ఇప్పుడు నీరు, వనరులు, ఒప్పందాలు కూడా అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో ఆయుధాలుగా మారుతున్నాయి.
అలాంటి సమయంలో 1960లో జరిగిన మళ్లీ దేశవ్యాప్తంగా చర్చకు రావడం సహజమే.
ప్రశ్న ఒకటే…
ఆ ఒప్పందం అప్పటి పరిస్థితుల్లో శాంతి కోసం తీసుకున్న అవసరమైన నిర్ణయమా?
లేక భవిష్యత్తు తరాల భారత జలహక్కులను పరిమితం చేసిన వ్యూహపరమైన బలహీనతా?
ఈ ఒప్పందం ప్రకారం రవి, బియాస్, సట్లెజ్ నదులపై భారత్కు ప్రధాన హక్కులు వచ్చినా… సింధు, జీలం, చెనాబ్ నదుల ప్రధాన ప్రవాహ వినియోగ హక్కులు పాకిస్తాన్కు వెళ్లాయి. ప్రపంచంలోనే ఎగువ ప్రవాహ దేశంగా ఉన్న భారత్ ఇంత పెద్ద స్థాయిలో జల వినియోగ హక్కులను వదులుకోవడం అప్పట్లోనే కొందరికి ఆశ్చర్యంగా అనిపించింది. నేటి పరిస్థితుల్లో అయితే ఈ చర్చ మరింత తీవ్రమైంది.
“రక్తం, నీరు కలిసి ప్రవహించలేవు”
నరేంద్ర మోడి ఒక సందర్భంలో:
“రక్తం, నీరు కలిసి ప్రవహించలేవు” అని వ్యాఖ్యానించారు.
ఈ ఒక్క వాక్యం దేశవ్యాప్తంగా పెద్ద చర్చకు దారితీసింది. అదే విధంగా ఎస్ . జయశంకర్ కూడా:
“గతంలో జరిగిన కొన్ని వ్యూహపరమైన పొరపాట్లను భారత్ సరిచేసుకుంటోంది” అని పేర్కొన్నారు.
ఈ వ్యాఖ్యలను ఆధారంగా తీసుకొని చాలామంది వ్యూహ నిపుణులు ఇలా ప్రశ్నిస్తున్నారు:
“ఎగువ ప్రవాహ దేశంగా ఉన్న భారత్ ఎందుకు తన సహజ జలాధికారాన్ని ఇంత పెద్ద స్థాయిలో పరిమితం చేసుకుంది?”
మరోవైపు చరిత్ర చెప్పే వాస్తవాలు ఏమిటి?
ఆ సమయంలో భారత్ కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన దేశం. దేశ విభజన గాయాలు ఇంకా మానలేదు. రెండు దేశాల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరిగితే మరో పెద్ద యుద్ధ పరిస్థితి ఏర్పడే అవకాశం కూడా ఉండేది. అలాంటి సమయంలో అంతర్జాతీయ స్థాయిలో బాధ్యతగల దేశంగా నిలబడాలని అప్పటి నాయకత్వం భావించి ఉండవచ్చు.
అందుకే కొందరు చరిత్రకారులు, దౌత్య నిపుణులు ఇలా అంటున్నారు:
“ఆ నిర్ణయం పూర్తిగా దేశ ప్రయోజనాలను విస్మరించినది కాదు; కానీ భవిష్యత్తులో నీటి వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యం ఎంత పెరుగుతుందో తక్కువగా అంచనా వేసిన దౌత్య నిర్ణయం.”
ఇక్కడ అసలు ప్రశ్న నెహ్రూను విమర్శించడమే కాదు…
ఆ కాలంలోని నిర్ణయాల నుంచి నేటి భారత్ ఏమి నేర్చుకోవాలి?
ఎందుకంటే ప్రపంచం మారిపోయింది.
ఇప్పుడు యుద్ధాలు కేవలం సరిహద్దుల వద్ద మాత్రమే కాదు…
నీటి ఒప్పందాల చుట్టూ కూడా జరుగుతున్నాయి.
భవిష్యత్తు తరాల కోసం భారత్ ఏం చేయాలి?
1. శాశ్వత జాతీయ జల విధానం అవసరం
ప్రభుత్వాలు మారినా, రాజకీయ పార్టీలు మారినా… జల హక్కుల విషయంలో దేశ ప్రయోజనం ఒక్కటే ఉండాలి.
2. తక్షణ శాంతికన్నా దీర్ఘకాల భద్రత ముఖ్యం
“ఇప్పటి మంచితనం… రేపటి బలహీనత కాకూడదు” అనే దూరదృష్టి ప్రతి ఒప్పందంలో ఉండాలి.
3. నదీజల వినియోగంలో స్వయం బలం పెరగాలి
జలవిద్యుత్, సాగు, నీటి నిల్వ వ్యవస్థలు బలపడాలి. నీటిని వదులుకునే దేశంగా కాదు… నీటిని సమర్థంగా వినియోగించే దేశంగా భారత్ ఎదగాలి.
4. మీడియా మరియు మేధావుల బాధ్యత పెరగాలి
దేశ ప్రయోజనాలపై చర్చించేటప్పుడు భావోద్వేగాలకన్నా వాస్తవాలు, చరిత్ర, భవిష్యత్తు — ఈ మూడు కోణాలను సమతుల్యంగా చూడాలి.
“సింధు జలాల ఒప్పందం” నేడు ఒక పెద్ద పాఠంలా నిలిచింది
శాంతి అవసరం…
కానీ శాశ్వత జాతీయ ప్రయోజనాలపై రాజీ పడే శాంతి కాదు.
చరిత్రను తిరిగి మార్చలేము.
కానీ చరిత్ర చేసిన వ్యూహపరమైన తప్పిదాలను భవిష్యత్తు మళ్లీ పునరావృతం కాకుండా చేయగలం.
No comments:
Post a Comment